Ἑορτή Ἁγίας Σκέπης καί 28ης Ὀκτωβρίoυ

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Τήν Τετάρτη, 28 κτωβρίου 2015,
ορτή τς γίας Σκέπης καί τς θνικς ορτς τς 28ηςκτωβρίoυ 1940, 
θά
 τελεσθε Θεία Λειτουργία
στόν πανεπιστημιακό ερό ναό τν γίων Τριν εραρχν
πό 07:00 ως 10:00.

Ο «αγράμματος» παπα Ανδρέας στο Πανεπιστήμιο Πατρών

Αντί επικηδείου

Πρωί-πρωί στις 10 Ιούνη έμαθα για το πέρασμά σου προς την Αιώνια ατελεύτητο Ζωή.Παπα Ανδρέα εκείνη τη μέρα ήμουν «δέσμιος» στις πανελλαδικές και δεν μπόρεσα σωματικά να παραστώ στην εξόδιο ακολουθία σου. Όμως νοητά ελεύθερος και παρών στην αόρατη «μακάρια οδό» κατά τις κρίσιμες ώρες της εκδημίας σου. Νάχουμε συνεχώς την ευχή σου. Σε ευχαριστούν, το ξέρεις άλλωστε πολύ καλά, πρωτίστως και τα δικά μου παιδιά, όπως και όλα τα άλλα παιδιά, που υπεραγαπούσες και πρόσεχες ιδιαίτερα…

 

Εκεί που θα πας, θα συναντήσεις αυτούς που έφυγαν πριν λίγο καιρό από την όντως ευχαριστιακή συλλογικότητα. Ανάμεσά τους ο Λευτέρης, ο Αλέξανδρος και ο  Μιχάληςτων συχναζόντων ευχαριστιακά στο ναΐδριο. Θα συναντήσεις ακόμα γιαγιάδες (όπως την κυρά Ουρανία), κάποιους καθηγητές από το Πανεπιστήμιο (όπως ο Παναγιώτης), αλλά και ο Γιώργος, που πριν εκδημήσει πρόωρα κι αυτός, είχε ακούσει με απλότητα – και το είπες και ξαναπείπες – ότι θα ακούσει πάλι, μιας και μια σπάνια παγκοσμίως ασθένεια αφαίρεσε την ακοή του. Και όντως μετά από λίγο καιρό ως μυρωδάτο διάλειμμα άκουσε  ομιλίες, λόγους και ύμνους, πριν ταξιδέψει  για το χώρο των «επτά πνευμάτων»…

Απέδειξες ότι η Γνώση, παπα Ανδρέα (Σπυρόπουλε)*,  είναι άλλο πράγμα από τις … γνώσεις… Υπηρετώντας αμισθί, ως σχολάζων ιερομόναχος, στο πανεπιστημιακό παρεκκλήσιο των «Τριών Ιεραρχών» που ακόμα ταπεινά παραμένει ζωντανό μέσα στο λεγόμενο «ναό της γνώσης», στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Σ’ αυτό που φέρει το σήμα και τον τίτλο του Πρωτόκλητου Ανδρέα.

Λίγες είναι, αλλά σημαδιακές, οι πληροφορίες μου για την προ-συνταξιοδοτική σου ιερατική πλήρως και όχι στεγνά επαγγελματική σου σταδιοδρομία. Έμαθα ότι αγαπητός ήσουν και στους «απέναντι» Αιτωλούς…, όπου κι εκεί άφησες τα πνευματικά σου ίχνη.

Φίλοι μου ομιλούν όχι μόνο για το μη υψηλόφρον ανάστημά σου, αλλά και για σημαδιακά πράγματα και ειδικές «συνομιλίες» και «οράματα». Ομολογώ, παρότι εκ πεποιθήσεως – ίσως και εξ ανατροφής και φύσεως – είμαι σ’ αυτά αμυντικός, όλα  αυτά όμως παραταύτα ταιριάζουν όντως με τη βιωτή σου. Μια βιωτή που έβλεπε τους έχοντες ανάγκη «με την πρώτη ματιά» και χωρίς καν να στο ζητήσουν. Γι’ αυτό πάντα οι τσέπες ήταν άδειες, αν και γέμιζαν αλλιώς, αφού είχαν «τεράστιες τρύπες»…

Είχες ομολογήσει, όταν δεν μπορούσες πλέον να πάρεις τα πόδια σου τόσες ώρες λειτουργικές και αναζητούσες τον «επόμενο», ότι θα φύγεις όταν τελειώσει η αξιοθαύμαστη εσωτερική αγιογραφία του πανεπιστημιακού ναϊδρίου.

inaos_agiografia_17Σου υπενθυμίζω, πριν κλείσει η εκδημία σου ούτε μήνα, ήδη την προηγούμενη Κυριακή, των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, μυσταγωγηθήκαμε χωρίς σκαλωσιές και με πλήρη αγιογράφηση… Πως το γνώριζες «αγράμματε» ιερομόναχε; Λάθος: «αγράμματε» Αρχιμανδρίτη, μιας και ο Επίσκοπος της Πόλης πρόλαβε στα 85 σου να σου δώσει άκρως τιμητικά και αληθινά τον τίτλο του Αρχιμανδρίτη, όταν συχνά δίνεται «επαγγελματικά»,  όπως και άλλοι τίτλοι εγκόσμιοι.

Από εκεί ψηλά θα αγναντεύεις τόσο τον εγγράμματο μόνιμο «παπα Πέτρο», που είναι συμβατός τώρα στο παρεκκλήσιο που παρέδωσες γλυκά, αλλά και τον ηρωικό «παπα Κώστα», που αμισθί αναπληρώνει, όταν η χρεία το απαιτεί.

Βεβαίως δεν πρέπει να ξεχαστεί ούτε ο «παπα Παναγιώτης» που άοκνα και αμισθί ανέπτυξε και κατόπιν παρέδωσε στον «παπα Πέτρο» το φοιτητικό λήμμα, μα ούτε τον επισκέπτη «παπα Θεολόγο» που έδινε ένα άλλο τόνο…  Εσύ πάντως απλόχερα άφηνες πάντα χώρο σε όλους, γιατί  δεν ήξερες από συντεχνίες…

Αξίζει να σημειωθεί πως ποτέ δεν παρατήρησα να έχεις βατικάνεια αντίληψη και σχέση με την επιτροπή διαχείρησης του ναίδρίου, παρά μόνο κάποιες ελάχιστες λειτουργικές συμβουλές. Ίσως λιγότερες απ’ αυτές που χρειάζονταν. Γιατί γνώριζες τη σημαίνει «παρέμβαση» εξουσίας…

Προσωπικά δεν είχα τόσες στενές σχέσεις, όσο άλλες ψυχές μαζί σου, όμως ήξερες καλά ότι διακριτικά στεκόμουν εκεί κοντά, όντας μακρινός επισκέπτης. Μη με παρεξηγήσεις γι’ αυτά, ειδικά τώρα που γνωρίζεις περισσότερα.

Είμαστε βέβαιοι ότι είσαι και θα είσαι πάντα κοντά μας από το χώρο των πολλαπλών διαστάσεων, γι αυτό αναφωνούμε, παραλλάσοντας με πνευματικό νόημα, ένα σύνθημα των δρόμων:

«Παπα Ανδρέα ζεις, εσύ μας οδηγείς»!!!

«…Ο εκλιπών (ετών 87), ολίγων γραμμάτων αλλά με ζέση ψυχής, Λειτουργούσε ανελλιπώς τον Ναό επί 15 συναπτά έτη, αχρηματίστως, διδάσκοντας τους Πανεπιστημιακούς με το ήθος του και την ακεραιότητα του χαρακτήρα του…

Πηγή: Το Μανιτάρι του Βουνού

Νηστεία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή

Αρχιμ. Πέτρου Μποζίνη

Εισήλθαμε στην Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Η Εκκλησία εντείνει τη φωνή της για να εντείνουμε και εμείς τον πνευματικό αγώνα. Και το Ευαγγέλιο της τυρινής, μας προετοιμάζει γι’ αυτόν τον πνευματικό αγώνα με το να μας παρουσιάζει ένα μεγάλο γνώρισμα της αληθινής εν Χριστώ ζωής, τη συγχωρητικότητα.

Την προηγούμενη Κυριακή ακούσαμε για την δίκαιη κρίση του Θεού κατά τη δευτέρα παρουσία. Κάτω από το βάρος των αμαρτιών μας ίσως να νιώσαμε το φόβο της αιώνιας καταδίκης ως αυτοκατάκριτοι. Όμως έρχεται ο ίδιος ο Χριστός να μας ανοίξει μία θύρα στον παράδεισο. Έρχεται να μας προσφέρει μία ασφαλή οδό για την σωτηρία. Αν συγχωρήσετε, λέει, τα παραπτώματα των ανθρώπων τότε και ο Θεός θα συγχωρήσει τα δικά σας. Αντίθετα αν δεν συγχωρήσετε τα παραπτώματα των ανθρώπων ούτε και ο Θεός θα συγχωρήσει τα δικά σας.

Οι άνθρωποι δεν είμαστε όμοιοι μεταξύ μας. Ούτε και έχουμε τις ίδιες αντιλήψεις. Χρησιμοποιούμε πολλές φορές διαφορετικά κριτήρια στην εκτίμηση των γεγονότων. Στην πορεία της ζωής μας συναντούμαστε ως γείτονες, ως συνεργάτες, ως συνάδελφοι, ως φίλοι, ως συγγενείς. Και είναι αρκετές οι φορές που αυτά τα διαφορετικά κριτήρια οδηγούν σε έριδες, σε συγκρούσεις, σε συκοφαντίες, και σε εχθρότητες. Τα συναντάμε σχεδόν καθημερινά στη ζωή μας.
Όλα αυτά τα γεγονότα μας κάνουν να εκνευριζόμαστε, να πικραινόμαστε, να χάνουμε την εσωτερική μας ηρεμία ακόμα και να μισούμε τη ζωή και τον κόσμο.
Και όσο βέβαιη είναι η πραγματικότητα των συγκρούσεων, τόσο αβέβαιη είναι η ορθή αντιμετώπισή τους. Οι περισσότεροι ζητούμε εκδίκηση και ανταπόδοση. Τη ζητούμε με κάθε μέσο. Μου έκανες κακό; Θα σου το πληρώσω με τον ίδιο ή ακόμα και με χειρότερο τρόπο. Με αδίκησες; Θα πάρω το νόμο στα χέρια μου και θα σε εξουθενώσω. Ο Χριστός όμως προτείνει άλλον τρόπο αντιμετώπισης, άλλη στάση ζωής. Μας λέει: σε έβλαψε ο αδελφός σου; Συγχώρεσέ τον με την καρδιά σου και όταν έρθει η ώρα να αποδώσεις λόγο σε μένα για τα αμαρτήματά σου εγώ θα σε συγχωρήσω. Εγώ θα στα διαγράψω. Υπάρχει μεγαλύτερο δώρο από αυτό; Είναι σαν μας λέει, ο Χριστός, για μία ακόμα φορά, ότι κρατάτε τη σωτηρία στα χέρια σας.

Είμαστε αδύναμοι άνθρωποι, πέφτουμε σε λάθη, κάνουμε λάθος επιλογές, αμαρτάνουμε, κυριευόμαστε από πάθη. Όμως ο Θεός δεν μας αφήνει έτσι. Δεν μας δεσμεύει με βαριά φορτία. Θέλει να μας βάλει όλους στον Παράδεισο. Αλλά σε ποιόν παράδεισο; Στον παράδεισο που ο καθένας μας θα αγαπάει τους άλλους. Παράδεισος στον οποίο ο ένας θα μισεί τον άλλον είναι κόλαση. Γι’ αυτό θέλει από αυτή τη ζωή, πριν πεθάνουμε, να καταφέρουμε να συγχωρήσουμε τους άλλους. Να μπορέσουμε να υπερβούμε τον εγωισμό μας και να ταπεινωθούμε. Όλοι γνωρίζουμε καλά, ότι όσο απλό και αν ακούγεται στην πραγματικότητα είναι πολύ δύσκολο. Το να συγχωρήσω αυτόν που αδίκησε θέλει πολύ μεγάλο αγώνα. Ο καρπός όμως θα είναι η ίδια μας η ζωή στην ουράνια βασιλεία.

Όλα τα μηνύματα του Ευαγγελίου περιστρέφονται γύρω από την αγάπη. Ελεημοσύνη, συγχωρητικότητα, ανεξικακία, όλες οι αρετές έχουν σαν βάση τους την αγάπη. Και αν δώσω τα πάντα στους φτωχούς, κι αν βουνά μετακινήσω με την πίστη μου, κι αν στη φωτιά καώ σαν μάρτυρας, αν δεν έχω αγάπη είμαι μόνο ντενεκές που κάνει θόρυβο, λέει ο απόστολος Πάυλος. Είμαστε πλασμένοι κατ’ εικόνα Θεού. Ζητούμε να φθάσουμε στο καθ’ ομοίωση. Αυτό θα γίνει όταν πίσω από όλες μας τις πράξεις κρύβεται η αγάπη. Γιατί ο Θεός αγάπη εστίν, μας υπενθυμίζει ο ευαγγελιστής Ιωάννης.

Το σημερινό Ευαγγέλιο μας μιλά και για την νηστεία. Και η περίοδος της μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι η κατεξοχήν περίοδος της νηστείας.
Κάποιοι αντιλαμβάνονται την νηστεία ως απαραίτητη και μοναδική προϋπόθεση για να κοινωνήσουν, Νηστεύουν και μάλιστα σκληρά, αλλά δεν φροντίζουν να συμφιλιωθούν πρώτα με τον Θεό και με τους ανθρώπους. Και θεωρούν ότι έτσι είναι έτοιμοι και κοινωνούν!
Δεν νηστεύω για να κοινωνήσω. Νηστεύω για να καταλάβω ότι στη ζωή δεν είναι μόνο το φαγητό και το πιοτό. Μπορώ και χωρίς αυτά, έστω και για λίγο. Νηστεύω γιατί η Εκκλησία με καλεί σε κοινό αγώνα και σε κοινή προσευχή, ώστε μέσα από την υπακοή στο κάλεσμά της να προγευθώ την Βασιλεία του Θεού.

Άλλοι αντιλαμβάνονται την νηστεία μόνο ως πλήρη ή μερική αποχή από ορισμένες τροφές μένοντας έτσι στους εξωτερικούς τύπους και αδυνατούν να φθάσουν σε βαθύτερο νόημα. Φυσικά η αποχή από τις τροφές ωφελεί τον άνθρωπο και ψυχικά και σωματικά. Πλείστες οι επιστημονικές μελέτες! Όμως νηστεία στις τροφές χωρίς νηστεία στην κακία όχι μόνο δεν ωφελεί αλλά οδηγεί σε μεγάλη έπαρση.
Ποιο είναι το όφελος όταν απέχουμε από το κρέας και τα ψάρια και κατατρώγουμε τους αδελφούς μας; Αναρωτιέται ο Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Και συνεχίζει ο Άγιος: Τιμά κάποιος την νηστεία όχι όταν απέχει μόνο από τροφές αλλά όταν απέχει από αμαρτήματα.
Η αληθινή νηστεία συνοδεύεται και με νηστεία στην αμαρτία. Αλλιώς κινδυνεύουμε να αποκτήσουμε την ψευδαίσθηση ότι είμαστε ευσεβείς. Να γίνουμε καρνάβαλοι λιγότερο ειλικρινείς από τον καρνάβαλο που παρελαύνει στην πόλη μας. Να φορέσουμε την μάσκα της νηστείας για να κρύψουμε την λαιμαργία μας για αμαρτία.
Νηστεία τελικά είναι αλλαγή τρόπου ζωής.

Ας μην αλλάξει λοιπόν μόνο το περιεχόμενο της διατροφής μας, αλλά πρώτα ας αλλάξει το περιεχόμενο της καρδιάς μας.
Στο τέλος του πρώτου κατανυκτικού εσπερινού η Εκκλησία μας έχει καθιερώσει να ασπαζόμαστε ο ένας τον άλλο ζητώντας και δίνοντας μεταξύ μας συγχώρεση. Ας κάνουμε όλοι μιαν αρχή. Ας ξεχάσουμε ότι μας χωρίζει και ας επιτρέψουμε στην αγάπη να μπει στην καρδιά μας. Και τότε στο πρόσωπο του αδελφού μας θα δούμε τον Χριστό να μας ανοίγει την θύρα του παράδεισου.

Ομιλία για την Παραβολή του Ασώτου

Ομιλία Αρχιμανδρίτη π. Πέτρου Μποζίνη για την Παραβολή του Ασώτου στον Ιερό Ναό Τριών Ιεραρχών Πανεπιστημίου Πατρών.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Νέοι και Εκκλησία: Υπάρχει σημείο επαφής;

xorwdia

Νέοι και Εκκλησία:
Πῶς πρέπει νά τόν προσεγγίση ἡ Ἐκκλησία; Θά τήν ἀκούση;

Εἴκοσι χρόνια χειμωνιάτικα./Τά μαλλιά του στόν ἂνεμο/καί ἡ ματιά του ἀπό χῶμα/καί μή βλέποντας καλά/γιά κηπουρό μέ πῆρε/καί μέ παράπονο ρωτοῦσε:/»Ὅτι ἦραν τόν Κύριόν μου/καί οὐκ οἶδα ποῦ ἔθηκαν Αὐτόν» (Ἰω. 20: 13-15).
(Φωνήεντες στεναγμοί, ἐκδ. Ἁρμός, σ. 29)
*

«Ὅταν ἤμουν νεώτερος, διηγεῖτο στούς ἀδελφούς ὁ Ἀββᾶς Μακάριος, ἔπεσα κάποτε σέ ἀκηδία. Βγῆκα λοιπόν ἀπό τήν καλύβα μου καί περιπλανώμουν ἄσκοπα στήν ἔρημο, γιά νά διασκεδάσω τή θλίψη μου. Ἐπιθυμοῦσα νά βρῶ κάποιον ἄνθρωπο νά μοῦ εἰπῆ δυό λόγια ὠφέλιμα. Ξαφνικά εἶδα μπροστά μου ἕνα μικρό τσοπανόπουλο, πού ἔβοσκε πιό κάτω τίς ἀγελάδες του. Μοῦ ἦλθε τότε στό λογισμό νά τό ρωτήσω:
-Τί νά κάνω, παιδί μου, πού πεινῶ;
-Καί δέν τρῶς; μοῦ ἀποκρίθηκε, σηκώνοντας μέ ἀδιαφορία τούς ὤμους του.
-Ἔφαγα, γυιέ μου, μά ξαναπείνασα.
-Φάγε πάλι, μοῦ εἶπε.
-Ἔφαγα καί ξανάφαγα ὁ δόλιος, μά πάλι πεινῶ.
-Μά βόϊδι εἶσαι, Ἀββᾶ, πού θές διαρκῶς νά μασουλίζης, μοῦ εἶπε, ξεσπώντας σ’ ἕνα περιπαιχτικό γέλιο.
-Καλά σοῦ λέει τό παιδί, εἶπα στόν λογισμό μου, καί γύρισα διδαγμένος στό κελλί μου».

Τό περιστατικό αὐτό ἔρχεται νά διευρύνη τό θέμα τῆς εἰσηγήσεώς μου στίς διαστάσεις πού δικαιοῦται. Οἱ νέοι πού διοργανώνουν τό συνέδριο εἶχαν τήν ταπείνωση πού χρειάζεται γιά νά κάνουν λάθος στόν τίτλο, δηλαδή γιά νά διερωτηθοῦν μόνο ἄν ὁ νέος θ’ ἀκούση τήν Ἐκκλησία. Ἐγώ, ὡς στέλεχος τῆς Ἐκκλησίας, ὑποχρεοῦμαι νά προσθέσω: Θ’ ἀκούση καί ἡ Ἐκκλησία τούς νέους;
Ἡ βοήθεια πού μποροῦν νά προσφέρουν οἱ νέοι ἐν προκειμένῳ στά στελέχη τῆς Ἐκκλησίας δέν περιορίζεται μόνο στήν διερώτηση γιά τόν βαθμό βοδινότητος τοῦ καθενός μας λόγῳ τῆς ἀπληστίας μας. Ὑπάρχει πληθώρα ἄλλων παθῶν γιά τή διάγνωση τῶν ὁποίων ἔχουμε ἀνάγκη τήν φρέσκια νεανική ματιά. Κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο, δέν δικαιούμαστε τήν ἐπωνυμία τοῦ Χριστιανοῦ στό βαθμό πού κλωτσᾶμε σάν γάϊδαροι, εἴμαστε λαίμαργοι σάν ἀρκοῦδες, μνησικακοῦμε σάν καμῆλες, ἁρπάζουμε σάν λύκοι, δαγκώνουμε σάν σκορπιοί, εἴμαστε ὕπουλοι σάν ἀλεποῦδες, διατηροῦμε δηλητήριο πονηριᾶς σάν ὀχιές κ.ο.κ. Continue reading

Συναρπαστική Θεολογία: Η Ελευθερία στην Ορθόδοξη Πνευματική Ζωή

ΟΜΙΛΙΑ π. Νικόλαου Λουδοβίκου 15-03-2008 στη Διακίδειο σχολή Πατρών

Blessed Rosary

Σεβασμιώτατε, σεβαστοί πατέρες, κύριε αντινομάρχα, κύριε βουλευτά, κύριε κοσμήτορα, αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, ευχαριστώ για την ωραία σας πρόσκληση, για την όμορφη αυτή σύναξη, ευχαριστώ την κυρία Κωτσάκη η οποία εκ των προτέρων απήντησε αυτά τα οποία δεν ξέρω αν θα καταφέρω να πω και ευχαριστώ για το ότι η σύναξη αυτή είναι αφιερωμένη επίσης σε ένα τόσο μεγάλο και σημαντικό θέμα, σαν κι αυτό της ελευθερίας.

Υποθέτω, υπέθεσα ότι αυτή θα ήταν μια σύναξη κυρίως θεολόγων.Βεβαίως η θεολογία δεν είναι μια πολυτέλεια, δεν είναι η θεολογία δηλαδή κάτι το οποίο αφορά μόνον τους θεολόγους. Η θεολογία είναι μια ουσιώδης διάσταση του ανθρώπινου είναι, είναι ουσιωδώς θεολογικό το ανθρώπινο ον. Και υπό αυτήν την έννοια δεν υπάρχει ένας τρόπος για να μην θεωρήσουμε την θεολογία βαθιά ανθρωπολογική.

Αφορά όπως σας είπα κι αυτό αφορούσε πάντοτε ήδη και την αρχαία εποχή, αφορά θα λέγαμε τον ίδιο τον άνθρωπο στην ουσία του, είναι θεολογικό ον ο άνθρωπος. Είναι θεολογικό ον και με αυτήν ακριβώς την πρόταση μπορούμε να ξεκινήσουμε την σημερινή μας συζήτηση.

Η κυρία Κωτσάκη νομίζω ότι έχει σκοπό να προσθέσει ότι στο τέλος εάν υπάρχουν κάποιες ερωτήσεις θα μπορούσαμε σε μια πρώτη φάση να τις συζητήσουμε. Υποθέτοντας ότι το ακροατήριο είναι υπό αυτήν την έννοια ούτως η άλλως θεολογικό, αποφάσισα να μην σας πω τίποτα από αυτά τα οποία θεωρώ αυτονόητα. Βεβαίως πιστεύω ότι η εποχή των αυτονόητων παρήλθε ανεπιστρεπτί. Δεν υπάρχει τίποτα στην πραγματικότητα το οποίο να μην χρειάζεται να το αναδείξουμε στην όποια αξία σήμερα.

Είμαστε ευλογημένοι διότι έχουμε μια τέτοια παράδοση στα χέρια μας. Είναι όμως ένα άλλο θέμα το αν την παράδοση αυτή μπορούμε να την επεξεργαστούμε, να την καταλάβουμε, να την δουλέψουμε σε σχέση και κοινωνία με τα σημερινά πραγματικά προβλήματα. Η θεολογία είναι συγκλονιστικά θα λέγαμε άτυχη όταν χρησιμοποιείται από ανθρώπους οι οποίοι δεν την πονάνε βαθιά, δεν σπαράσσονται από το αίνιγμα του είναι στον κόσμο, δεν σπαράσσονται από το αίνιγμα του θανάτου, δεν σπαράσσονται από το αδιέξοδο των σχέσεων, δεν σπαράσσονται από το αδιέξοδο της ελευθερίας του ανθρώπου. Η θεολογία δεν χρησιμεύει όταν είμαστε αναπαυμένοι στο δεδομένο της υπάρξεώς μας, όταν είμαστε αναπαυμένοι στο δεδομένο της πίστης μας αν το θέλετε έτσι.

Δεν μπορούμε να καταλάβουμε τότε την παράδοσή μας, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τον αγώνα ενάντια ή υπέρ των μεγάλων πνευματικών γεγονότων στην ιστορία. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε, ας πούμε, τον αγώνα κατά του μονοθελητισμού – θα μιλήσουμε σήμερα για το θέλημα σήμερα, τι νόημα είχε, γιατί χρειάζεται να έχω θέλημα, γιατί χρειάζεται να ενεργώ, να υπάρχω, δημιουργικά μέσα στην ιστορία και πολλά άλλα.

Λέω λοιπόν ότι υπό αυτήν την έννοια οι πιστοί και νομίζω ότι πάντοτε οι αυθεντικά πιστοί είναι κάπως έτσι, είναι άνθρωποι θεολογούντες. Μπορεί να θεολογούν απλά, μερικές φορές πολύ απλά. Μπορεί να θεολογούν περίπλοκα, ανάλογα με το χάρισμα ο καθένας που έχει. Μπορεί να απαντούν σε πολύ δύσκολα προβλήματα, πάντως είναι πάντοτε πολύ ενδιαφέροντες άνθρωποι, πάρα πολύ ενδιαφέροντες και διόλου ανιαροί. Η θεολογία δεν είναι καθόλου ανιαρή.

Προσωπικά έκανα μια ολόκληρη διαδρομή για να φτάσω στην θεολογία, δεν περίμενα να φτάσω στην θεολογία ποτέ, το ομολογώ και η άφιξή μου έχει τον χαρακτήρα μιας διαρκούς εκπλήξεως. Υπό αυτήν την έννοια λοιπόν λέω ότι όσοι από εμάς τους θεολόγους γινόμαστε τελικά ανιαροί, είναι γιατί δεν έχουμε καταφέρει να καταλάβουμε πόσο συναρπαστική είναι τελικά η θεολογία. Και ανάμεσα στα πολλά συναρπαστικά τα οποία η θεολογία μπορεί να μας πει, όταν παραμένει θεολογία και δεν μετατρέπεται σε μια άκαιρη ή εύκαιρη ηθικολογία, εύκολη πάντως. Continue reading

Χαρακτηριστικές ἀπόψεις, ρήσεις κί ἀποσπάσματα κειμένων π. Βασιλείου Γοντικάκη

Γνωριμία μέ τόν Ἀρχιμανδρίτη π. Βασίλειο Γοντικάκη, Πρώην Ἡγούμενο Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων Ἁγίου Ὄρους

Γιά τήν ἐλευθερία

[…] ῾Ο ἄνθρωπος, ἡ κορωνίδα τῆς δημιουργίας, ἔχει μέσα του τὸ ἐπικίνδυνο δῶρο τῆς ἐλευθερίας. Γι᾿ αὐτό, καὶ ὁ ἴδιος εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ κουραστικὸς γιὰ ὅλα τὰ συστήματα καὶ τὶς θεωρίες.
Σωτηρία του δὲν εἶναι ἡ ἔξωθεν παροχὴ ἀγαθῶν. Δὲν μπαίνει ὁ ἄνθρωπος σὲ κατασκευασμένο ἀπὸ τρίτους παράδεισο. ῾Ο παράδεισος, ὡς ἔκπληξι ζωῆς, ἀνατέλλει ἀπὸ τὸν κάθε ἕνα ἄνθρωπο: «῾Η βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ἡμῶν ἐστί». […]

[…] Αὐτὴ εἶναι ἡ σωτήρια καὶ ἐπικίνδυνη διὰ τῆς ἐλευθερίας ἀγωγὴ ποὺ δίδεται στὴν ᾿Ορθοδοξία. Καταργεῖ, ὅσο καὶ ἂν στοιχίζη γιὰ τὸν ἄνθρωπο, τὸ ψέμμα. Διαγράφει τὴν κατὰ φαντασίαν ἁγιότητα. Μιλᾶ σὲ ὅλους μὲ ἀγάπη. Τοὺς τιμᾶ μὲ τὸ νὰ τοὺς ὠθῆ σὲ δρόμους δύσκολους, προσωπικοῦ ἀγώνα. Τοὺς ἀγκαλιάζει παρέχοντάς τους ἐλευθερία. Τοὺς κρατᾶ μαζί του, ἐνῶ φαίνεται ὅτι τοὺς πετᾶ σὲ θάλασσα ἐπικίνδυνης περιπέτειας καὶ μοναξιᾶς. Καὶ ὅλα αὐτά, γιατὶ θέλει νὰ σωθῆ ὁ ἄνθρωπος, ὄχι νὰ κουτσουρευθῆ. Νὰ ἀνατείλη ἀπὸ μέσα του συνειδητὰ τὸ κεκρυμμένο μεγαλεῖο του, ποὺ ἀνακεφαλαιώνει τὸ ὅλον.
Μέσα σ᾿ αὐτὸ τὸ τετελειωμένο λειτουργικὰ μυστήριο τῆς σωτηρίας, ὅπου «κατεπόθη ὁ θάνατος εἰς νῖκος», ὁ ἄνθρωπος βρίσκει τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν λόγο ὑπάρξεως τοῦ κόσμου. […]

[…] ῍Αν σκοπὸ τῆς ζωῆς μας βάλωμε τὴν οἰκονομικὴ σύγκλισι καὶ τὴν αὔξησι τοῦ κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος· ἂν ἰδανικό μας εἶναι ὁ Homo Oeconomicus, τότε ἡ ἐλευθερία μᾶς εἶναι περιττή. Καὶ αὐτοὶ ποὺ μᾶς καθοδηγοῦν φροντίζουν νὰ μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπὸ τὸ περιττὸ φορτίο τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας.
᾿Αντιθέτως, ἂν εἴμαστε ἀπαιτητικοί· ἂν ζητοῦμε τὸ γνήσιο, ἔστω καὶ ἐλάχιστο, ποὺ σπᾶ τὶς ἁλυσίδες κάθε σκλαβιᾶς καὶ ρίχνει τὰ φράγματα κάθε ἀποκλεισμοῦ· ἂν θέλωμε νὰ φτάσωμε στὴν «θύραν ἣν οὐδεὶς δύναται κλεῖσαι» (Ἀποκ. 3, 8) καὶ νὰ προχωρήσωμε στὴν ἀτελεύτητη ἐπέκτασι πρὸς τὸ μυστήριο τῆς κοινωνίας τῶν ἀγαπωμένων προσώπων, καὶ ὄχι στὴν κόλασι τῶν ἀντιμαχομένων ἀτόμων· τότε λύσι εἶναι ἡ «καινὴ κτίσις» καὶ ἡ λογικὴ τῆς θείας Λειτουργίας, ἡ λογικὴ καὶ ἡ ζωὴ τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας.
Εἶναι ἀπόλυτα εἰλικρινὴς ὁ Σάρτρ, καὶ ἀντιπροσωπεύει ἕναν πολιτισμὸ καὶ μιὰ στάσι ζωῆς, ὅταν λέει ὅτι ἡ κόλασί του εἶναι οἱ ἄλλοι. Καὶ εἶναι ἀντίστοιχα ἀπόλυτα εἰλικρινὴς καὶ ἀντιπροσωπεύει ἕναν ἄλλο πολιτισμὸ ὁ ᾿Αββᾶς τοῦ Γεροντικοῦ ποὺ λέει: «Εἶδες τὸν ἀδελφόν σου, εἶδες Κύριον τὸν Θεόν σου» (Ἀββᾶ Ἀπολλώ, γ΄, σσ. 20-21). […]

β. Γιά τήν Ἑλλάδα

[…] Πάντοτε ὁ δυναμισμὸς τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ ᾿Ορθοδόξου βρίσκεται στὸ ἐλάχιστο καὶ ἀδύνατο, ποὺ κρύβει μέσα του κάτι τὸ μέγιστο πνευματικά. Καὶ Αὐτὸ ἀπὸ μόνο του φανερώνει κάποια θεϊκὴ εὐγένεια καὶ λεπτότητα ἀνθρωπιᾶς, ποὺ σώζει τὸν ἀδύνατο, χωρὶς νὰ τὸν πληγώνη, καὶ εἶναι ξένο πρὸς τὴ βαρβαρότητα τοῦ ἄγαν, ποὺ συνθλίβει τὸν ἄνθρωπο, χωρὶς νὰ τὸν ὑπολογίζη. […]

[…] ῍Αν οἰκονομικὰ εἴμαστε ὑποδεέστεροι, συγκρινόμενοι μὲ ἄλλους λαούς, καὶ ἂν δὲν διαθέτωμε τὰ κεφάλαια τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τραπέζης, ὅμως ἔχομε κάποια ἄλλα, μοναδικά, ἀδαπάνητα λειτουργικὰ κεφάλαια κάποιας ἄλλης ῾Αγίας Τραπέζης, ποὺ εἶναι ἱκανὴ νὰ θρέψη τὴν οἰκουμένη μὲ τὴ χαρὰ τῆς ᾿Αναστάσεως, ποὺ νικᾶ τὸν θάνατο […]

[…] Μὲ κάλεσαν νὰ κάνω μία ὁμιλία γιὰ τὸ ἀνοιχτὸ πανεπιστήμιο, στὴ Φλώρινα. Διάλεξα τὸ θέμα «ἡ ἐπαρχία ὡς πολιτιστικὴ πρωτεύουσα». Εἶναι καιρὸς νὰ φανεῖ αὐτό, ἡ πολιτιστικὴ πρωτεύουσα δὲν εἶναι ἡ Ἀθήνα.
Στὴν ἐπαρχία διασῴζεται ὁ ἄνθρωπος… Μόνο ποὺ βλέπει τὴ φύση, τὴ βροχή, ἀκούει τοὺς ἤχους, δὲν εἶναι τόση ἡ μοναξιά… Κάποιος ἐπισκέπτης μου ἔλεγε πὼς ἡ πιὸ ἀβάσταχτη μοναξιὰ εἶναι ἡ μοναξιὰ τῆς μεγαλούπολης. […]

γ. Γιά τό ῞Αγιο ῎Ορος

[…] Κάποιος μὲ εἶχε ρωτήσει μιὰ φορά: «Πῶς περνᾶτε στὸ ῞Αγιο ῎Ορος;» Κι ἐγὼ τοῦ᾿ πα: «Κοίταξε, περνᾶμε καλά, δηλαδὴ τὸ γλεντᾶμε». […]

[…] Θαρρῶ πὼς ὑπάρχουν καὶ πολλὰ συστήματα παιδαγωγικῆς ποὺ θἄθελαν νὰ κάνουν τὴ διδασκαλία παιχνίδι, καὶ τὴ ζωὴ παιχνίδι, γιατί, ξέρετε, στὸ τέλος δὲν ἀποκλείεται αὐτὸ ποὺ θὰ θυμώμαστε ἀπὸ τὴ ζωή μας νἆναι τὸ παιχνίδι. Κι αὐτὸ ποὺ ἔχει κατορθώσει τὸ ῞Αγιο ῎Ορος κι ἡ ᾿Ορθοδοξία, εἶναι νὰ κάνη τὴ ζωὴ παιχνίδι, καὶ νὰ κάνη τὴ ζωὴ ἄνετη. […]

[…] Μὰ θὰ πῆ κανείς: «Τόσο μαγικὰ εἶναι τὰ πράγματα ἐκεῖ;» Νομίζω, δὲν εἶναι μαγικά, εἶναι ἁπλῶς ἁπλὰ καὶ φυσικά. Κι ἄν τυχὸν ἐμεῖς ἔχουμε κάτι τὸ ὁποῖο μᾶς βασανίζει σήμερα κι ἂν βασανιζώμαστε, εἶναι ὅτι ἔχουμε χάσει τὴν ἁπλότητα καὶ τὴ φυσικότητα. […]

δ. Γιά τήν ἐπιστήμη

[…] ῞Οταν ἄρχισαν οἱ ἐπιστήμονες νὰ προβληματίζωνται, νὰ θέτουν νέα ἐρωτήματα· νὰ προσπαθοῦν νὰ δοῦν τὰ πράγματα ἔξω ἀπὸ τὸ κλειστὸ σύστημα ποὺ ἐθεωρεῖτο ὡς ἀσυζήτητο «δόγμα»· νὰ μιλοῦν γιὰ σχετικότητα, ἀπροσδιοριστία καὶ ἀβεβαιότητα, δημιούργησαν τὴν πρώτη ρωγμή, ἀπ᾿ ὅπου ἄρχισε νὰ μπαίνη φῶς ἐλπίδος γιὰ τὴ βεβαιότητα. Μίλησαν γιὰ κάποια σχέσι καὶ ἀλληλεπίδρασι τοῦ ἐρευνῶντος καὶ τοῦ ἐρευνωμένου. Γιὰ κάποια σχέσι ποὺ ἔχουν τὰ μέχρι τότε θεωρούμενα ἄσχετα τὸ ἕνα μὲ τὸ ἄλλο στοιχεῖα τοῦ σύμπαντος. ῎Ετσι, ἔμπαιναν στὴν ἀναζήτησι ἑνιαίας γνώσεως. Καὶ πλησίασαν τὴ φυσικὴ μὲ τὴ μεταφυσική, τὴν κοσμολογία μὲ τὴ θεολογία. ᾽Ετέθη τὸ ἐρώτημα: «Ποιὸ εἶναι τὸ ὄργανο γνώσεως γιὰ τὸν ἄνθρωπο;»

῾Η Ὀρθόδοξη θεολογία καὶ ἐμπειρία ἀπὸ τὴν πλευρά της οὔτε σχετίζεται μὲ τὴ λογικὴ καὶ τὴ διαγωγὴ τοῦ δυτικοῦ μεσαίωνα, οὔτε ἐκπλήσσεται ἢ ξενίζεται μὲ τὴν πρόοδο τῆς ἐπιστήμης. ῎Εχει ἄλλο πλοῦτο, τόλμη καὶ προορισμό. Προχωρεῖ ἀπὸ τὸ κτιστὸ στὸ ἄκτιστο. ῾Η κατάρρευσι τῶν εἰδωλικῶν ἰνδαλμάτων πραγματοποιεῖται ἀκατάπαυστα μέσα στὴν Ὀρθόδοξη θεολογία καὶ ζωή. Καὶ εἶναι τόση ἡ ἰλιγγιώδης κίνησι, ποὺ φαίνεται στάσι. Εἶναι τόσο ἀπερινόητη ἡ πλησμονὴ τῆς ἀκτίστου φωτοχυσίας στὴ Μεταμόρφωσι τοῦ Κυρίου, ὥστε δὲν λέγεται φῶς, ἀλλὰ σκότος καὶ γνόφος. […]

Πλήρες κείμενο: Ἡ σχέσι μεταξὺ ᾿Επιστήμης καὶ Ὀρθόδοξης θεολογίας

ε. Γιά τόν ἄνθρωπο καί τόν σύγχρονο πολιτισμό

[…] Πρὸ καιροῦ ἤμουν στὴν Ἀμερική, καὶ μοῦ ἔκανε ἐντύπωσι πόσο τὰ πράγματα εἶναι πλούσια, πόσο οἱ δρόμοι τεράστιοι, πόσο τὰ σπίτια σὰν ζωγραφιά, μὲ τὸ σπίτι, τὸ γρασίδι, τὰ δέντρα, τὰ αὐτοκίνητα… Ἀλλ᾿ ὅταν εἶδα μερικοὺς ἀνθρώπους, ἔνοιωσα πῶς μέσα σ᾿ αὐτὴ τὴν τάξι καὶ τὴν καθαριότητα, ἐκεῖ ποὺ δὲν λείπει τίποτε, λείπουν ὅλα. Καὶ ὅλα μία στιγμὴ εἶναι ἄοσμα, ἄγευστα καὶ ἄχρωμα, ἀφοῦ μου εἶπαν κάποιοι ὅτι, ἐνῷ τὰ εἶχαν ὅλα, δὲν εἶχαν διάθεσι γιὰ ζωὴ καὶ ἤθελαν νὰ «τελειώσουν»…

Βλέπει κανεὶς ὅτι αὐτὴ ἡ λογική, ποὺ ἔχομε πολλὲς φορὲς καὶ λέμε «νὰ ἀνεβάσωμε τὸ βιοτικὸ ἐπίπεδο, νὰ μποῦμε στὴν Εὐρώπη γιὰ νὰ ἔχωμε ἕνα νόμισμα, νὰ εἴμαστε πλούσιοι, κτλ», δὲν βγάζει πουθενά. Γιατί ὁ ἄνθρωπος εἶναι κάτι τὸ παράξενο, ποὺ δὲν χορταίνει μὲ τὰ πλούτη. Κι ἂν τοῦ λύσης ὅλα τὰ προβλήματα, ἢ νομίζεις ὅτι τοῦ τὰ λύσης, τότε εἶναι ποὺ μπῆκες στὸ ἄλυτο πρόβλημα. Λ.χ. οἱ Σουηδοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἴσως τὸ ἀνώτερο βιοτικὸ ἐπίπεδο στὴν Εὐρώπη, εἶναι αὐτοὶ ποὺ αὐτοκτονοῦν περισσότερο. Γιατί, ἐνῷ νομίζουν ὅτι τὰ ἔχουν ὅλα, δὲν ἔχουν τίποτε.

Ὁ ἄνθρωπος, ξέρετε, ζητὰ τὴν ἐπιτυχία, ζητᾷ τὴν πρόοδο. Θέλει λ.χ. ἕνα παιδὶ νὰ τελειώση τὸ δημοτικό, τὸ γυμνάσιο, τὸ λύκειο, νὰ πάῃ στὸ πανεπιστήμιο καὶ νὰ προχωρήση. Ἐν συνεχείᾳ ἂν τυχὸν ἀξιωθῆ νὰ πάρη καὶ τὸ βραβεῖο Νόμπελ, συνεχίζει νὰ πεινᾷ καὶ νὰ διψᾷ γιὰ πρόοδο. Ὅπως λέει ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ νέος Θεολόγος: «Ἐπιποθῶ τοῦ πλείονος καὶ πάντοτε στενάζω». «Ἐπιποθῶ», θέλω, ποθῶ συνεχῶς καὶ περισσότερο, καὶ διαρκῶς στενάζω. Ὁ ἄνθρωπος -εἴτε πιστεύει, εἴτε δὲν πιστεύει, αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα- ἔχει μέσα τοῦ τὴν πνοὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Συμεών, ὅτι «ὑπάρχει μία μικρὴ χαρά, ποὺ περιγελᾷ τὸν θάνατο». Κι ἂν τυχὸν ὅλα τὰ κερδίσωμε καὶ δὲν κερδίσωμε ἐκείνη τὴ χαρά, ποὺ περιγελᾷ τὸν θάνατο, τότε εἴμαστε ἐξ ἴσου ἀποτυχημένοι, εἴτε εἴμαστε πλούσιοι, εἴτε φτωχοί, εἴτε γραμματισμένοι, εἴτε ἀγράμματοι. […]

Πλήρες κείμενο : Ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός καί ἡ λογική τῆς παραδόσεώς μας

Βιβλιογραφία

Ἀφιέρωμα στόν Ἀρχιμανδρίτη Βασίλειο Ἰβηρίτη